Η αποανθρωποποίηση ως προάγγελος πολέμου στο Ιράν

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον του Ιράν. Χωρίς ψηφοφορία στο Κογκρέσο, χωρίς εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας, χωρίς καμία νομική βάση στο διεθνές δίκαιο. Η επιχείρηση «Epic Fury» δολοφόνησε τον ανώτατο ηγέτη Χαμενεΐ, μέλη της οικογένειάς του, στρατιωτικούς αξιωματούχους — και χτύπησε νοσοκομεία, σχολεία, πολιτιστικά μνημεία. Ένα σχολείο κοριτσιών στη νότια Τεχεράνη βομβαρδίστηκε κατά τη διάρκεια προπόνησης.

Οι νεκροί μετρούνται ήδη σε χιλιάδες.

Αυτά δεν είναι «παράπλευρες απώλειες». Είναι ο πόλεμος.

Όμως, πριν ακόμη πέσουν οι βόμβες, είχε ήδη συντελεστεί κάτι άλλο: η απογύμνωση των Ιρανών από την ανθρώπινη υπόστασή τους στη συνείδηση της δυτικής κοινής γνώμης.

Τα στάδια που δεν βλέπουμε

Ο Νικόλας Κοσματόπουλος, καθηγητής Πολιτικών Σπουδών και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού, ήταν απόλυτα σαφής σε πρόσφατη τηλεοπτική "έκθεσή" του σε κάποια mainstream media : ο πόλεμος δεν ξεκινάει τη στιγμή που εκτοξεύεται ο πρώτος πύραυλος. Ξεκινάει πολύ νωρίτερα — στη γλώσσα, στους τίτλους, στη σταδιακή κατασκευή ενός «κακού» τόσο απόλυτου, που η καταστροφή του γίνεται αυτονόητη.

Αυτή η ανάλυση δεν είναι καινούρια. Ο Gregory Stanton, ιδρυτής του Genocide Watch, την περιέγραψε ακαδημαϊκά ως μοντέλο δέκα σταδίων — από την ταξινόμηση και τη στιγματοποίηση, μέχρι την αποανθρωποποίηση, την πόλωση και τελικά την εξόντωση.

Το τέταρτο στάδιο, η αποανθρωποποίηση, είναι αυτό που σπάει τον τελευταίο ηθικό φραγμό: όταν ο «άλλος» δεν είναι πια άνθρωπος — είναι «κατσαρίδα», «ιός», «τέρας» — τότε η βία εναντίον του δεν χρειάζεται πλέον δικαιολόγηση. Γίνεται «απολύμανση».

Αυτό ακριβώς παρακολουθούμε να συμβαίνει εδώ και μήνες με το Ιράν στα ελληνικά και διεθνή μέσα.

Η γραμματική της προπαγάνδας

Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι. Στις εβδομάδες πριν και μετά την επίθεση, ο δημόσιος λόγος κυριαρχήθηκε από μια πολύ συγκεκριμένη αφήγηση: το Ιράν ως «τυραννικό θεοκρατικό καθεστώς», ως «τρομοκρατική απειλή», ως «σκοτεινή δύναμη». Η ίδια η ιστοσελίδα του Λευκού Οίκου ανήγγειλε ότι οι «πολεμιστές της Αμερικής συντρίβουν το τρομοκρατικό καθεστώς του Ιράν». Ο Τραμπ περιέγραψε ολόκληρο κράτος ως «πολύ κακιά, ριζοσπαστική δικτατορία». Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ μίλησε για «προληπτικό χτύπημα» — σαν να μπορεί κανείς νομικά να βομβαρδίσει μια χώρα για κάτι που δεν έχει κάνει ακόμα.

Στην Ελλάδα, η εικόνα δεν ήταν καλύτερη. Ο Νίκος Ευαγγελάτος παρουσίασε τον Κοσματόπουλο στον αέρα εκπομπής με τον τίτλο «ο καθηγητής που υποστηρίζει το ιρανικό καθεστώς» — μια ταμπέλα που ο ίδιος ο Κοσματόπουλος αρνήθηκε κατηγορηματικά, εξηγώντας ότι η θέση του ήταν εναντίον του πολέμου και υπέρ του διεθνούς δικαίου. Δεν πείραζε. Η ταμπέλα είχε ήδη κολλήσει. Η μέθοδος ήταν σαφής: αν αντιτίθεσαι στον πόλεμο, σημαίνει ότι «υποστηρίζεις το καθεστώς».

Αυτό δεν είναι δημοσιογραφία. Είναι η κατασκευή πόλωσης — το έκτο στάδιο του Stanton — όπου κάθε ενδιάμεσος χώρος εκκαθαρίζεται, κάθε μετριοπαθής φωνή στοχοποιείται, και ο κόσμος χωρίζεται σε «εμάς» και «αυτούς».

Η μάγισσα και η πυρά

Υπάρχει ένα ιστορικό μοτίβο εδώ, και αξίζει να το ονομάσουμε: σύγχρονο κυνήγι μαγισσών.

Στη μεσαιωνική Ευρώπη, η μάγισσα δεν ήταν ο πραγματικός εχθρός. Ήταν η κατασκευή ενός εχθρού τόσο τερατώδους, που η καταστροφή του δικαιολογούσε τα πάντα: τη βία, τη φωτιά, την παράβαση κάθε κανόνα δικαίου. Δεν χρειαζόταν δίκη — χρειαζόταν μόνο η κατηγορία. Η κατηγορία ήταν η απόδειξη.

Σήμερα, η «μάγισσα» λέγεται «ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς». Και η κατηγορία — πυρηνικά, τρομοκρατία, καταπίεση — είναι αρκετή. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα. Δεν χρειάζεται καν να είσαι συνεπής: τη μια μέρα ο μεσολαβητής του Ομάν ανακοινώνει ότι η ειρήνη «είναι κοντά» και ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει σε πλήρη πυρηνική επαλήθευση — την επόμενη πέφτουν οι βόμβες. Κανένας τίτλος δεν ρώτησε: «Γιατί χτυπάμε μια χώρα που μόλις συμφώνησε σε αφοπλισμό;» Γιατί η μάγισσα δεν αφοπλίζεται. Η μάγισσα καίγεται.

Η σιωπή πάνω στα χαλάσματα

Αυτό που κάνει η αποανθρωποποίηση δεν είναι μόνο ότι δικαιολογεί τη βία — είναι ότι αναστέλλει το πένθος. Αν οι Ιρανοί δεν είναι «σαν εμάς», τότε τα κατεστραμμένα νοσοκομεία τους δεν πονάνε, τα νεκρά παιδιά τους δεν μετράνε, οι πόλεις τους μπορούν να βυθίζονται σε τοξικό μαύρο καπνό από χτυπημένες δεξαμενές πετρελαίου χωρίς αυτό να αποτελεί σκάνδαλο. Η «μαύρη βροχή» πάνω από την Τεχεράνη δεν μπήκε ποτέ σε πρώτο θέμα στα ελληνικά δελτία. Η βόμβα σε σχολείο κοριτσιών, ομοίως. Γιατί αυτοί δεν ήταν «αθώοι». Ήταν υπήκοοι της μάγισσας.

Ο Edward Said το περιέγραψε ως «οριενταλισμό» — τη συστηματική κατασκευή ενός «ανατολικού Άλλου» τόσο ξένου, τόσο βάρβαρου, που η κυριαρχία πάνω του όχι μόνο επιτρέπεται αλλά επιβάλλεται.

anansi crew_