Η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση»: Η Αρκτική, το ΝΑΤΟ και η αυτοδιάθεση των Ινουίτ

Ο αναλυτής Pavel Devyatkin και η ακτιβίστρια–δικηγόρος Aaju Peter μιλούν στο Democracy Now! για τη γεωπολιτική της Γροιλανδίας, τους κινδύνους κλιμάκωσης και το αίτημα των αυτοχθόνων για κυριαρχία.

Στοιχεία συνέντευξης

Συνεντευκτές / Παρουσίαση (ερωτήσεις):

• Amy Goodman

• Juan González

Συνεντευξιαζόμενοι (απαντήσεις):

• Pavel Devyatkin — αναλυτής (Quincy Institute, The Arctic Institute)

• Aaju Peter — ακτιβίστρια των Ινουίτ της Γροιλανδίας & δικηγόρος (Twice Colonized)

Μορφή κειμένου: Επιμελημένη ελληνική απόδοση σε μορφή Ερωτήσεων–Απαντήσεων (Q&A). Σημείωση: Όπου στο πρωτότυπο υπήρχαν μη καθαρά σημεία, σημειώνεται [μη ευκρινές].

Εισαγωγή

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο αναλυτής Pavel Devyatkin και η ακτιβίστρια/δικηγόρος των Ινουίτ Aaju Peter συζητούν για το γιατί η Γροιλανδία έχει μπει ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής, τι σημαίνει αυτό για την ευρωατλαντική ασφάλεια και —πάνω απ’ όλα— γιατί οι αυτόχθονες της περιοχής επιμένουν ότι το μέλλον του τόπου τους δεν μπορεί να αποφασίζεται χωρίς τους ίδιους.

Η συνέντευξη (Q&A)

Amy Goodman: Μαζί μας δύο καλεσμένοι. Ο Pavel Devyatkin, ερευνητής στο Quincy Institute και ανώτερος συνεργάτης στο The Arctic Institute. Και από την καναδική πόλη Iqaluit, λίγο νότια του Αρκτικού Κύκλου, η Aaju Peter, ακτιβίστρια των Ινουίτ της Γροιλανδίας και δικηγόρος, γνωστή και από το ντοκιμαντέρ Twice Colonized.

Καλώς ήρθατε και οι δύο. Pavel, τι διακυβεύεται αυτή τη στιγμή και πώς αντιδρά η Δανία — και, κυρίως, οι άνθρωποι της Γροιλανδίας;

Pavel Devyatkin: Ευχαριστώ, Amy.Ο Τραμπ λέει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για την εθνική ασφάλεια. Όμως οι απειλές του, στην πραγματικότητα, υπονομεύουν την ασφάλεια και απειλούν να διαλύσουν το διεθνές δίκαιο και τους θεσμούς. Στην προσπάθεια απόκτησης της Γροιλανδίας, οι ΗΠΑ συμπεριφέρονται σαν κράτος-παρίας, με απερίσκεπτη εξωτερική πολιτική. Δεν υπάρχει στρατιωτική απειλή προς τις ΗΠΑ από τη Γροιλανδία, ούτε κίνδυνος η Γροιλανδία να συνάψει στρατιωτικές συμμαχίες με τη Ρωσία ή την Κίνα. Αυτό είναι καθαρός ιμπεριαλισμός.

Ισχυρίζεται ότι ρωσικά και κινεζικά πλοία βρίσκονται κατά μήκος των ακτών της Γροιλανδίας και ότι η Δανία δεν μπορεί να την προστατεύσει. Αυτό δεν ισχύει. Συγχέει διαφορετικά σημεία της Αρκτικής. Ρωσία και Κίνα στέλνουν πλοία στην Αρκτική, αλλά όχι κοντά στη Γροιλανδία — βρίσκονται πολύ μακριά, στις θάλασσες Μπάρεντς και Μπέρινγκ.

Και οι ΗΠΑ ήδη έχουν ρόλο στη στρατιωτική ασφάλεια στη Γροιλανδία, λόγω συμφωνίας του 1951 με τη Δανία, που τους δίνει τον έλεγχο στρατιωτικής βάσης στον μακρινό βορρά του νησιού. Συχνά, όταν μιλά για τη Γροιλανδία, την “ταυτίζει” με τη βάση Πιτουφίκ, υποστηρίζοντας ότι ο μόνος τρόπος να είναι ασφαλής η βάση είναι να “ανήκει” στις ΗΠΑ η γη κάτω από αυτή.

Αυτό που βλέπουμε είναι μια επικίνδυνη λογική «το δίκαιο του ισχυρού». Ποντάρουν στην ωμή στρατιωτική ισχύ για να καταλάβουν έδαφος από μια κυρίαρχη χώρα. Και αυτή τη στιγμή συζητείται πώς θα μπορούσε να αποκτηθεί η Γροιλανδία, χωρίς να αποκλείεται η χρήση στρατιωτικής δύναμης.

Η πίεση αυτή συνδέεται και με τα αποθέματα κρίσιμων ορυκτών του νησιού. Υπάρχει ενδιαφέρον για εξόρυξη — για τεχνολογία — ακόμη και για δημιουργία μιας λεγόμενης «ελευθεριακής πόλης» στη Γροιλανδία.

Και έχει σημασία ο χρονισμός: όλα αυτά εμφανίζονται ενώ στο εσωτερικό των ΗΠΑ υπάρχουν σοβαρές πιέσεις (πληθωρισμός, στέγη, υποδομές), και μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης δεν θέλει νέες πολεμικές περιπέτειες ή κινήσεις κατάληψης εδαφών.

Juan González: Θέλω να σε ρωτήσω για το ΝΑΤΟ. Βλέπουμε Ευρωπαίους ηγέτες να προσπαθούν να διαχειριστούν μια μεγάλη μετατόπιση της αμερικανικής στάσης στον πόλεμο στην Ουκρανία. Θα μπορούσε μια κίνηση “αρπαγής” της Γροιλανδίας να διαλύσει τις σχέσεις στο ΝΑΤΟ μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης;

Pavel Devyatkin: Ναι, υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι για την ευρωατλαντική κοινότητα. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετωπίζουν μια υπαρξιακή κρίση και πολλοί δεν ανταποκρίνονται. Υπάρχουν φωνές που λένε ότι αν οι ΗΠΑ επιτεθούν στρατιωτικά σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε «σταματούν όλα» — και μαζί τίθεται υπό αμφισβήτηση το πλαίσιο ασφάλειας που υπήρχε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κάποιοι σχολιαστές και πολιτικές φωνές δείχνουν αποφασιστικότητα, λέγοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη για πολύ σκληρές επιλογές. Άλλοι, όμως, εμφανίζονται αδύναμοι: αποφεύγουν να τοποθετηθούν ή επιλέγουν τον κατευνασμό αντί για υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου.

Juan González: Πώς η κλιματική αλλαγή αλλάζει τη γεωστρατηγική σημασία της Γροιλανδίας — ειδικά ως προς τις παγκόσμιες θαλάσσιες διαδρομές;

Pavel Devyatkin: Η Γροιλανδία είναι «καναρίνι στο ανθρακωρυχείο». Η Αρκτική είναι το επίκεντρο της κλιματικής κρίσης. Και αντί να υπάρξει συνεργασία για το κλίμα, βλέπουμε ώθηση προς στρατιωτικοποίηση.

Ο πάγος της Γροιλανδίας λιώνει πολύ ταχύτερα σε σχέση με τη δεκαετία του ’90. Υπάρχουν επικίνδυνοι μηχανισμοί: όσο λιώνει ο πάγος, αποκαλύπτονται πιο σκούρες επιφάνειες που απορροφούν περισσότερη θερμότητα, επιταχύνοντας την υπερθέρμανση. Παράλληλα, το λιώσιμο επηρεάζει και τα ρεύματα του Ατλαντικού που ρυθμίζουν το κλίμα, με δυνητικά ακραίες συνέπειες.

Για τους αυτόχθονες της Γροιλανδίας, αυτό σημαίνει ότι ο παραδοσιακός τρόπος ζωής απειλείται: κυνήγι, διατροφική ασφάλεια, μετακινήσεις πληθυσμών. Και ενώ αυτά απαιτούν συνεργασία και προσαρμογή, προωθούνται σχέδια εξορύξεων. Τέλος, το λιώσιμο της Αρκτικής ανοίγει νέες ναυτιλιακές διαδρομές — και αντί να αντιμετωπιστεί μέσω διεθνών θεσμών, μπαίνει στο κάδρο λογική ελέγχου και ανταγωνισμού.

Amy Goodman: Aaju, ποια είναι η αντίδραση στη Γροιλανδία απέναντι στην ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να “αγοράσουν” ή να επιβάλουν έλεγχο στο νησί;

Aaju Peter: Ευχαριστώ που με έχετε, Amy.Η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση. Αυτό λέει η Γροιλανδία. Και η Γροιλανδία θέλει την ανεξαρτησία της. Οι εκλεγμένοι ηγέτες και ο κόσμος θα ήθελαν να υπάρξει συζήτηση με τον Ντόναλντ Τραμπ: τι ακριβώς θέλει; Η Γροιλανδία συνεργάζεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και είναι ανοιχτή στην επικοινωνία — αλλά όχι με όρους επιβολής.

Amy Goodman: Το ντοκιμαντέρ στο οποίο συμμετέχεις λέγεται Twice Colonized («Αποικισμένη δύο φορές»). Τι σημαίνει αυτό; Και πώς βάζεις μια φωνή Ινουίτ στη σημερινή συζήτηση για το μέλλον της Γροιλανδίας;

Aaju Peter: Ναι, είναι αλήθεια. Στάλθηκα μακριά [μη ευκρινές] — και όταν επέστρεψα στη Γροιλανδία, μετακόμισα στον Καναδικό Αρκτικό. Οι αυτόχθονες του Καναδά αποικίστηκαν από τον Καναδά. Και τώρα θέλουμε τη δική μας κυριαρχία. Απαιτούμε οι αποφάσεις να παίρνονται μαζί μας. Δεν μπορείς απλώς να “πάρεις” έναν λαό — ή έναν αυτόχθονα λαό — επειδή νομίζεις ότι είσαι ανώτερος. Πρέπει να υπάρχει πραγματική συζήτηση με τους αυτόχθονες της Γροιλανδίας και τους αυτόχθονες του Καναδά.

Juan González: Πώς έχει εξελιχθεί η σχέση Γροιλανδίας–Δανίας; Και τι εξακολουθεί να σε προβληματίζει σε αυτή τη σχέση;

Aaju Peter: Δεν έχω ζήσει στη Γροιλανδία από το 1981. Μιλώ από όσα ακούω. Οι Γροιλανδοί ήθελαν να γίνουν ανεξάρτητοι, να έχουν τη δική τους χώρα. Όμως με αυτή την πίεση και τις απειλές, η συζήτηση για την ανεξαρτησία έχει “παγώσει” για λίγο.

Τώρα, η Γροιλανδία θέλει να συνεργαστεί με το ΝΑΤΟ και τις χώρες του ΝΑΤΟ ώστε να αντιμετωπιστούν οι απειλές. Δεν μπορείς να απειλείς άλλες χώρες του ΝΑΤΟ. Αυτό δεν είναι αποδεκτό.

Amy Goodman: Pavel, ένα τελευταίο σχόλιο: πώς αντιμετωπίζεται στη Ρωσία η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα — ειδικά με φόντο τις διεθνείς διαπραγματεύσεις και την Ουκρανία;

Pavel Devyatkin: Ο εκπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ κατήγγειλε την επίθεση ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου και ως πράξη κρατικής τρομοκρατίας. Μπλόγκερ και βετεράνοι την χαρακτήρισαν παραβίαση κυριαρχίας και «γυμνό ιμπεριαλισμό».

Την ίδια ώρα, κάποιοι εμφανίζονται εντυπωσιασμένοι: λένε ότι πρέπει να μελετηθεί επιχειρησιακά, να «κρατηθούν σημειώσεις». Και για τη Ρωσία, πρακτικά, είναι σημαντικό: η Μόσχα είχε επενδύσει στη στήριξη του καθεστώτος Μαδούρο (συστήματα άμυνας, σύμβουλοι, λιμάνια). Μέσα σε λίγες ώρες, αυτή η επένδυση εξαϋλώθηκε.

Όλα αυτά δυσκολεύουν οποιαδήποτε διαπραγμάτευση ΗΠΑ–Ρωσίας για την Ουκρανία. Πώς να διαπραγματευτείς με μια δύναμη που μόλις έδειξε ότι χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ για να ρίχνει κυβερνήσεις ή να καταλαμβάνει εδάφη; Κι αυτό ανοίγει κινδύνους και σε άλλα πεδία, όπως ο έλεγχος εξοπλισμών. Η συνθήκη New START —η τελευταία διμερής συμφωνία περιορισμού πυρηνικών— πλησιάζει στη λήξη της, με το ρίσκο μιας νέας κούρσας εξοπλισμών.

Πηγή & Απόδοση

Πηγή συνέντευξης: Democracy Now! (Amy Goodman & Juan González)

Ελληνική απόδοση / επιμέλεια: Anansi Crew